سخن از توسعه و راهکارهای رسیدن به آن از جمله بحثهای بسیار فرسایشی است که در ایران نیز نظیر سایر کشورهای توسعه نیافته در محافل علمی و غیر علمی در باب آن سخن بسیار می­ رود. یادداشت حاضر نه در پی ارائه راهکار یا ذکر تئوریهای بیشمار توسعه، بلکه در صدد اشاره­ ای ولو کوتاه و ناقص، به تاریخ بومی توسعه در ایران است. به سیاق همه کارهای علمی، نخست توضیح بسیار مختصری در باب دو تئوری رقیب مورد استفاده ارائه کرده و سپس می­ پردازیم به دلالتهای این دو تئوری در مورد جامعه ایران.

درعمده­ ترین طبقه بندی از تئوریهای توسعه، همه آنها را می­ توان در دو قالب بسیار وسیع دیدگاههای "از بالا به پایین" و "از پایین به بالا" گنجانید.

یکی از معضلات آموزشی سیستم دانشگاهی کشور ما توجه بیش از حد به حجم و کمیّت پایاننامه های دانشجویی است. دانشجویان مقاطع دکتری و کارشناسی ارشد برای جلب رضایت اساتید، بعضاً با استفاده از شیوة کپی- پیست (copy & paste) حجم پایاننامه ها را افزایش می دهند.

هر چند که پیش زمینة نوشتن پایاننامة خوب، مرور و خواندن مطالب قبلی و احاطه کامل به حوزة تخصصی مورد نظر است، اما باید توجه داشت که پایاننامه، جزوة آموزشی و یا کتاب درسی نیست و ذکر مفصل مطالب پیشین غیر از تکرار واضحات چیز دیگری نیست.

دوستی تعریف می کرد که در جلسة پیش دفاع یکی از دانشجویان دکتری، اساتید حاضر در جلسه، پایاننامه را رد کردند. دلیل این امر هم صرفاً این بوده که حجم پایاننامه کم است و شمار رفرنس های مورد استفاده نیز قابل توجه نیستند. جالب اینکه حجم پایاننامه دانشجوی مذکور دویست و هفتاد صفحه بوده است!

مقدمه
آلوین تافلر (متولد سوم اکتبر 1928) نویسندة امریکایی کتاب ­های «مدرسه در شهر»، «شوک آینده»، «مصرف ­کنندگان فرهنگ»، «آن ­سوی بحران» (انقباض اقتصادی)، «موج سوم»، «پیش ­نمایش­ها و فرضیات»، شرکت انطباق ­پذیر»، «جا به­ جایی در قدرت»، «جنگ و ضدجنگ»، «به سوی تمدن جدید» و «ثروت انقلابی» به همراه همسرش «هایدی تافلر» نقش بسار مهمی را در ارائة نظریة مراحل تحول اجتماعات بشری ایفا نموده است.

سوابق حرفه ­ای آلوین تافلر از این قرار است: معاون سردبیر مجلة فورچون و خبرنگار این مجله در واشنگتن، استاد مهمان دانشگاه کورنل، پژوهشگر بنیاد راسل­ سیج و استاد مؤسسة جدید پژوهش اجتماعی. وی به اخذ پنج درجة افتخاری در ادبیات، حقوق و علوم نایل آمده است و علاوه بر کتاب­های فوق، مقالات بیشماری را در نشریات و مجلات علمی و روزنامه ­ها به چاپ رسانده است.

این مطلب، مختصر نگاهی به ایدة امواج سه ­گانة تافلر است. بیشتر مطالب عیناً از متن کتاب­های تافلر نقل قول شده است.

علم اجتماعی چيست؟

نويسنده: آنتونی گيدنز

مترجم: جليل ياری

اين متن، فصلی از كتاب "در دفاع از جامعه شناسی" (In Defence of Sociology) نوشته آنتونی گيدنز (Anthony Giddens) است كه در سال 1996 توسط انتشارات پاليتی پرس (Polity Press) به چاپ رسيده است.

علم اجتماعی "جریان غالب" یا “وفاق ارتدوكس” دارای سه ویژگی اساسی است. این نگرش ها، در حوزة جامعه شناسی، در دوره بعد از جنگ برجسته شده اند، اما به نظر می رسد که آنها در طیف وسیعی از دیگر علوم اجتماعی نیز استمرار داشته اند.

اولین ویژگی، طبیعت گرایی است، به این معنی كه علوم اجتماعی باید از علوم طبیعی الگوبرداری كنند، و چارچوب منطقی علم اجتماعی مسائلی همانند مسائل علم طبیعی را بیان می كند. من اصطلاح “طبیعت گرایی” را به “اثبات گرایی” ترجیح می دهم، هر چند كه هر دو به یك معنا هستند.

اندیشۀ وبر، اندیشه ای ساختمند و منظم است که در آن هر جزیی از اجزاء تشکیل دهندۀ نظام نظری با عناصر دیگر و به خصوص با مفاهیم محوری اندیشۀ وی ارتباطی تنگاتنگ دارند. به نظر می رسد ضروری است که هر گونه تلاشی برای پی بردن به جایگاه مفهومی مانند “انشقاق و تفکیک اجتماعی” در دستگاه نظری وبر، بتواند به کشف ارتباط این مفهوم با سایر مفاهیم محوری اندیشۀ وی - همچون “افسون زدایی” و “عقلانیت”- نائل شود.

در این نوشته سعی شده است تا با رویکرد وبر، مبنی بر تشخیص از بین رفتن "کلیت گرایی و یکدستی ارزشیِ جهان پیشامدرن" به عنوان نتیجۀ فرآیندهای عقلانی شدن، عرفی شدن و افسون زدایی از جهان آشنایی پیدا کرده و سپس ساز و کار ارتباط این انفکاک ارزشی با انشقاق اجتماعی رخ داده در جهان مدرن تا حدی بررسی شود.

جامعه مدنی و صحبت از عوامل و موانع شکل گیری آن جزء بحثهای داغ چند دهه اخیر بوده که ظاهراً ژورنالیستها بیشتر از سایر قشرها به آن پرداخته اند. ما نیز در این مجال قصد داریم تا با اشاره به فقر به عنوان یکی از موانع اساسی شکل گیری جامعه مدنی در جامعه ایران، در این زمینه به بحث پرداخته و حدالمقدور مکانیسمهای علی تأثیر گذار در این زمینه را معرفی کنیم. در این راستا، تلاش خواهیم کرد تا با کمک گرفتن از مبانی تئوریک و استناد به شواهد تاریخی، هر چه بیشتر از بحثهای ژورنالیستی فاصله گرفته و به نوعی استدلال آکادمیک نزدیک شویم.

نیکولاس لومان در 8 دسامبر 1927 در لونبرگ آلمان متولد شد. او از سال 1946 تا 1949 در دانشگاه فرایبورگ و در رشته حقوق تحصیل کرد. در سال 1961 به هاروارد رفت تا جامعه شناسی تالکوت پارسونز متنفذترین جامعه شناس آن دوره را فراگیرد. در سالهای بعد، لومان با توسعه رهیافت خود، تئوری سیستم‌های پارسونز را رد کرد. او انتقادات جدی بر پیچیدگی تحلیلی رهیافت کارکردگرایانه پارسونز وارد كرده است.

بین سالهای 1964 تا 1997 لومان بیش از 50 کتاب و 300 مقاله را منتشر کرده است. نوشته های او دامنه وسیعی از موضوعات را پوشش می دهد، مثل مسائل اکولوژیکی، قدرت، هنر، زمان، رسانه های جمعی، دولت رفاه، ساختارمندی افراطی و غیره (Arnoldi, 2001, 1). اما مهمترین وجه نظری لومان همان رهیافت سیستم‌های عمومی اوست که در دهه های اخیر مورد توجه جامعه شناسان قرار گرفته است. در این مقاله کوشش می شود تئوری سیستم‌های لومان به صورت تحلیلی مورد ارزیابی واقع شود.

لومان در 6 نوامبر 1998، در سن 71 سالگی بر اثر بیماری مهلك سرطان درگذشت.